Thứ Ba, 23 tháng 2, 2016

Phép Đối Trong Thơ Đường Luật



Nếu so sánh với các thể thơ khác, thơ Đường Luật có điểm đặc sắc nhất, độc đáo nhất chính làphép Đối ở hai câu 3-4 (Thực) và 5-6 (Luận). 
Một bài thơ Đường Luật mà không có đối thì không còn là thơ Đường Luật.
Chính phép đối này đã từng khiến tôi rất khó khăn khi học và làm thơ Đường Luật. 
Thế nào mới gọi là đối, đối thế nào cho đúng trong thơ Đường Luật? 
Câu hỏi ấy luôn theo tôi trong thời gian trước. Xin được nêu ra đây với mục đích trao đổi, học hỏi với Quý Cô Bác Anh Chị và những ai yêu thích thơ Đường Luật.

Các Phép Đối Trong Thơ Đường Luật

1 - Phép Chỉnh Đối: Đây là phép đối thông dụng nhất, các chữ của câu trên và câu dưới theo thứ tự đối nhau từng chữ một hay từng cặp chữ kép một.

Lom khom dưới núi tiều vài chú 
Lác đác bên sông chợ mấy nhà.

Lưng khoang tình nghĩa dường lai láng
Nửa mạn phong ba luống bập bềnh

2 - Phép Tá Đối: Còn gọi là Bất Đối Chi Đối. Đối ý mà không đối chữ. Cách đối này, Tiền Nhân rất thích dùng theo quan điểm Ý trọng hơn Từ.

Vàng tung cánh hạc bay bay mãi
Trắng một màu mây vạn vạn đời

- Hai câu này nếu so chữ, chúng ta thấy chẳng hề đối theo phép Chỉnh Đối. Nhưng ý lại đối rất chặt chẽ

Rượu thấm hơi bầu khôn cũng dại
Cờ lâm nước bí dưới quên trên 

Như hai câu trước, hai câu này cũng không hề đối nhau.
- Chữ Bầu là Danh từ, chữ Bí là Động từ có nghĩa tắt nghẽn, không thể đối. Nhưng tác giả mượn nghĩa chữ Bí cũng là một loại trái như Bầu để đối lại. "Khôn cũng dại" và "dưới quên trên", không cùng tự loại không thể đối, nhưng xét về ý thì đối rất chỉnh.

3 - Phép Đối Lưu Thủy: ý câu dưới tiếp ý câu trên

Còn chăng lời hẹn bên trang sách,
Hay đã tàn theo ánh lửa đèn.

- Chúng ta thấy hai câu này không thể đối nhau. Nhưng ý được nối tiếp với nhau 

4 - Phép Tiểu Đối: Tự đối nhau trong từng câu. Câu trên tự đối thì câu dưới cũng thế. Hai câu đều tự đối. Tự Đối dùng để đối với Tự Đối.

Cướp của đánh người quân tệ nhỉ
Xương gà da cóc có đau khôn

- Cướp của đối với đánh người. Xương gà đối với da cóc.

Nếu quả trời xanh ghen má phấn
Đừng mong cưới vợ để sinh con

- Trời xanh đối với Má phấn. Cưới vợ đối với Sinh con. 
- Trong câu này có thêm phép Đối Lưu Thuỷ.

5 - Phép Đương (Đan) Đối: Còn gọi là Giao Cổ Đối. Từng nhóm hay từng chữ của câu trên đối chéo với từng nhóm hay từng chữ của câu dưới

Chân bước vững đường chiều khấp khểnh
Rừng cây rậm rạp trúc vươn cao.

- Chân bước vững của câu trên đối chéo với trúc vươn cao của câu dưới
- đường chiều khấp khểnh của câu trên đối chéo với Rừng cây rậm rạp của câu dưới.

Bèo mây xuôi ngược nhiều sương nắng
Thương nhớ ngày đêm lẫn tủi hờn 

- Bèo mây của câu trên đối chéo với Ngày đêm của câu dưới
- Xuôi ngược của câu trên đối chéo với Thương nhớ của câu dưới
Trong 2 câu này còn có Tiểu Đối:
- Bèo mây đối với Sương nắng.
- Thương nhớ đối với Tủi hờn. 

Kết Luận

Do ngày nay, những người làm thơ Đường Luật hầu hết đều làm thơ theo phép Chỉnh Đối, dần dà quên đi các phép đối khác. Từ nguyên nhân này, một số người đã ngộ nhận trong Thơ Đường Luật chỉ có một phép đối duy nhất. Vì thế, khi gặp một bài thơ áp dụng những phép đối khác, đã vội cho rằng sai luật đối, kể cả thơ của Tiền Nhân. 

Huỳnh Hữu Đức 
Tham Khảo:
- vuontho.com - vnthidan.com
- Quách Tấn - Dương Quảng Hàm