Vết Chàm Tháng Tư

Thơ: Kim Phượng

Thơ Tranh: Kim Oanh

Bệnh Và Lỗi Trong Thơ Đường Luật: Phần 1

Đường xưa gấm lụa Tiền Nhân trải

Lối mới chông gai Hậu Thế bày

                                    Quên Đi

Thơ Đường Luật chỉ với 5 qui tắc: Vần, Luật Bằng Trắc (Thanh ), Niêm, Đối Ngẫu, Bố Cục, đã khiến cho người làm thơ phải khó khăn khi làm được một bài không phạm 5 qui tắc này. Cũng chính vì sự khó khăn của Chính Luật, nên chúng ta được thừa hưởng Kim Bài miễn tội, đó là "Nhất Tam Ngũ Bất Luận, Nhị Tứ Lục Phân Minh".

Thế nhưng trong thời gian gần đây, lưu truyền đầy dẫy trên mạng Internet những bài viết về "Bệnh và Lỗi Trong Thơ Đường Luật". Giờ có thêm tôi chắc cũng không làm cho mọi chuyện rối hơn lên.

Qua những gì đã đọc, tôi thấy có nhiều điều rất quen, có cái như quen mà lạ, có cái như lạ mà quen, cũng như không ít cái mới mẻ so với những gì mình học hỏi từ thuở trước.

Bệnh Trong Thơ Đường Luật

Thơ Đường Luật là một thể thơ gây nhiều khó khăn nhất cho người tập làm thơ. 

Ðể giúp cho người làm thơ khỏi lạc đường và tới đích mau chóng, các học giả Trung Hoa đã soạn nhiều bộ Thi Vận Tập Thành, thường gọi là sách Quan vận, là Vận thư. Ðời Tùy có sách Thiết Vận; đời Ðường có sách Ðường vận, Quảng Vận; đời Tống theo những bộ sách đời trước, soạn ra bộ Lễ Bộ Vận Lược, được triều đình dùng làm chữ an tắc cho thi vận trong việc khảo thí. Các đời sau cũng theo gương đời Tống, soạn ra những sách Quan vận mới. Nhà Nguyên có sách Trung Nguyên Âm Vận; nhà Thanh có sách Bội Văn Vận Phủ; Trung Hoa dân quốc có Trung Hoa Tân Vận ...Sách Trung Hoa Tân Vận chưa được đem ra áp dụng . Ðược thông dụng nhất là Bội Văn Vận Phủ.

Nước Việt Nam chưa có sách Quan vận. Các cụ ngày xưa đều dùng sách Tàu khi làm thơ chữ Nôm cũng như khi làm thơ chữ Hán.

Thầy Dương Quảng Hàm có viết trong Việt Nam Văn Học Sử Yếu:

"Thơ nôm ta làm theo phép tắc thơ Tàu, mà âm thanh tiếng ta cũng tương tự tiếng Tàu (cũng là thứ tiếng đơn âm và cũng chia làm tiếng bằng tiếng trắc). nên thi pháp của ta tức là thi pháp của Tàu và các niêm luật của thơ ta cũng phỏng theo thơ Tàu cả . Trong lối thơ Đường luật, có năm điều này phải xét 1) Vần; 2) Đối ngẫu; 3) Thanh; 4) Niêm; 5) Cách Bố cục"

Mãi đến thập niên 40 của thế kỷ 20 trở lại đây, vấn đề Thi Bệnh được các nhà Thơ Việt Nam đem ra bàn tán và mổ sẻ sôi nổi. Trong đó đáng chú ý nhất là quan điểm của Nhà thơ Quách Tấn.

Vậy Thi Bệnh là gì?

Theo cách nghĩ của các thi nhân từ xưa, Thi Bệnh là những khuyết điểm khi xướng lên sẽ làm bài thơ mất hay. 

Người đầu tiên đề xướng là Thẩm Ước ( 441-513 ) sống vào thời Nam Bắc Triều (420-589), trước đời Nhà Tuỳ bên Tàu. Ông đã đề xướng thuyết Tứ Thanh Bát Bệnh áp dụng cho các thể thơ Cổ Thể (những thể thơ có trước Thơ Đường Luật ). 

Tứ Thanh Bát Bệnh có nghĩa là những lỗi về âm thanh, khi đọc hay ngâm nga bài thơ nghe không hay hoặc chói tai. Mỗi Thanh có hai Bệnh :

1. Bình Đầu - Thượng Vỹ

2. Phong Yêu - Hạc Tất

3. Chánh Nữu - Bàng Nữu

4. Đại Vận - Tiểu Vận

Sau khi Thẩm Ước đề xướng thuyết Tứ Thanh Bát Bệnh, Thi sĩ hưởng ứng rất sôi nổi. Các Thi Nhân thời Sơ Đường dựa vào thuyết Tứ Thanh Bát Bệnh này bổ sung và dần hoàn chỉnh Luật Bằng Trắc, Luật Niêm trong Đường Luật Thi. Các thế hệ thi nhân đã hoàn chỉnh và ngày nay chúng ta đang sử dụng.

Ở Việt Nam từ những thập niên đầu của thế kỷ 20 trở về trước, các nhà thơ không quan tâm đến thi bệnh. Chỉ mãi đến thập niên 30-40 trở lại đây, thi bệnh được quan tâm rất kỹ. Hiện nay, đối với Thi Bệnh trong Thơ Đường Luật, mỗi người mỗi ý, có người cho là có 8 bệnh , có người 14 bệnh, cũng có người 17 bệnh, lại có người đề ra 34 bệnh...

Nhưng tất cả các bệnh mà các nhà Thơ Việt đưa thêm vào cũng chỉ là đào sâu vào Thanh (luật Bằng Trắc), Niêm và Vận, vì cả 3 quy tắc này trong Đường Luật đều liên quan đến Thanh âm.

Nhìn chung, những bệnh trong Thơ Đường Luật được đề cập nhiều chỉ là 8 bệnh như của Thẩm Ước mà thôi.

8 Bệnh trong Thơ Đường Luật

1 - Bình Đầu : có nghĩa là bằng nhau ở đầu câu, 3 chữ đầu câu của 4 câu liên tiếp cùng tự loại như danh từ, động từ...

2 - Thượng Vỹ : Đuôi cao lên, 3 chữ cuối hoặc 3 chữ thứ 5 của 4 câu liên tiếp cùng tự loại

3 - Phong Yêu : eo con Ong, chữ thứ 2 và chữ thứ 7 trong cùng một câu cùng thanh(dấu)

4 - Hạc Tất : đầu gối chim Hạc, chữ thứ 4 và 7 trong cùng một câu cùng thanh (dấu)

5 - Chánh Nữu : phạm lỗi này khi trong 1 câu có 3 chữ có phụ âm hay nguyên âm đầu giống nhau. Ngoại trừ các chữ láy, ghép.

6 - Bàng Nữu: trong 4 câu liên tiếp có từ 4 chữ có phụ âm hay nguyên âm đầu giống nhau .Ngoại trừ các chữ láy, ghép.

7 - Đại Vận : Chữ thứ 4 và 7 trong cùng một câu trùng vần với nhau

8 - Tiểu Vận : Chữ thứ 2 và 7 trong cùng một câu trùng vần với nhau.

Thí dụ: Qua Đèo Ngang là một bài thơ rất nổi tiếng của Bà Huyện Thanh Quan, dựa vào 8 Bệnh của Thơ Đường Luật, chúng ta thử xem bài thơ này có bao nhiêu Bệnh:

Bước tới đèo Ngang, bóng xế tà,

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.

Lom khom dưới núi, tiều vài chú,

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.

Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,

Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.

Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,

Một mảnh tình riêng, ta với ta.

- Bệnh Bình Đầu: Chữ đầu câu của 4 câu cuối có 3 chữ Nhớ-Thương-Dừng cùng tự loại là Động từ

- Bệnh Thượng Vỹ: Chữ cuối 4 câu trên có 3 chữ Hoa-Chú-Nhà cùng là danh từ 

- Bệnh Phong Yêu: ở câu 2 có chữ Cây và Hoa cùng dấu thanh. Câu 5 có chữ Nước và Quốc cùng dấu thanh

- Bệnh Hạc Tất: Câu 3 có chữ thứ 4 và chữ thứ 7 cùng dấu thanh. Câu 8 cũng thế.

- Bệnh Chánh Nữu: Câu cuối có 3 chữ cùng phụ âm t 

- Bệnh Bàng Nữu: ở 4 câu cuối bị bệnh này, 5 chữ mang cùng phụ âm đầu là 5 chữ t và 4 chữ m, 5 chữ n 

- Bệnh Đại Vận: câu thứ 2 có chữ thứ 4 là đá chữ thứ 7 là hoa trùng vần

- Bệnh Tiểu Vận: Câu thứ 6 có chữ thứ 2 là nhà và chữ thứ 7 là gia trùng vần.

Giờ chúng ta thử đến với bài "Đón Tết" của cụ Tú "Có chăng chừa rượu với chừa chè"

Anh em đừng nghĩ tết tôi nghèo

Tiền bạc trong kho chửa lĩnh tiêu.

Rượu cúc nhắn đem, hàng biếng quẩy

Trà sen mượn hỏi, giá còn kiêu.

Bánh chưng sắp gói e nồm chảy

Giò lụa toan làm sợ nắng thiu.

Thôi thế thì thôi đành tết khác,

Anh em đừng nghĩ tết tôi nghèo.

- Bệnh Bình Đầu: 4 câu đầu, 4 câu giữa và 4 câu cuối đều mắc phải lỗi vì có danh từ ở đầu câu.

- Bệnh Thượng Vỹ: 4 câu đầu có 3 chữ cuối là động từ: tiêu, quẩy, kiêu.

- Bệnh Phong Yêu: bị lỗi ở câu thứ 4: sen, kiêu và thứ câu 7: thế, khác

- Bệnh Hạc Tất: lỗi ở câu 2: kho, tiêu.

- Bệnh Chánh Nữu: Câu 7 có 3 phụ âm trở lên th: Thôi, thế, thì, thôi.

- Bệnh Bàng Nữu: 4 câu cuối cùng phụ âm t: toan, tết, tết, tôi.

Với bài này Cụ Tú Xương nhà ta bị mắc phải 6/8 bịnh.

Chúng ta cùng tiếp tục với thơ của Quách Tấn trong bài " Đêm Tình" 

Giấc thắm tình duyên non gối nước,

Mán sương để lọt ánh sao băng.

Hồn hoa chợp mộng thơm hồn gió;

Tóc liễu dừng thơ đón tóc trăng.

Muôn điệu tơ lòng run sẽ sẽ,

Nửa vời sóng nhạc giợn lâng lâng.

Phòng hương thương kẻ ngồi nương triện

Tình gởi mây xa lệ ngập ngừng.

- Bệnh Bình Đầu: Chữ đầu câu của 4 câu đầu có 3 chữ trở lên cùng tự loại là danh từ

- Bệnh Thượng Vỹ: chữ cuối câu của 4 câu đầu có 3 chữ trở lên cùng tự loại là danh từ. 3 chữ thứ 5 của 4 câu giữa và 4 câu cuối cùng là động từ.

-Bệnh Phong Yêu: Câu 1 thắm - nước; câu 2 sương - băng- Bệnh Hạc Tất : Câu 4 thơ - trăng

- Bệnh Chánh Nữu: Câu 4 có cùng 3 phụ âm h : hồn - hoa - hồn

- Bệnh Bàng Nữu: 4 câu cuối có cùng phụ âm l : lòng - lâng - lâng - lệ. 

Như thế, "Đêm Tình" cũng bị 6/8 Bệnh 

Qua mổ xẻ để định bịnh. Một bài thơ hay nổi tiếng Qua Đèo Ngang đã mang trên mình 8/8 bịnh. Bài Thơ của Trần Tế Xương thì bị 6/8 bệnh. Quách Tấn một trong những người đề xướng "Bệnh và Lỗi Trong Thơ Đường Luật" cũng vướng 6/8 Bệnh.

Đó là chúng ta mới định bịnh thôi, chưa nói đến trên dưới 10 lỗi trong thơ Đường Luật nữa mà các nhà thơ, nhà nghiên cứu hay học giả của thế hệ chúng ta vạch ra để người làm thơ Đường Luật phải tránh.

Hết Phần 1

Huỳnh Hữu Đức

Tả Về Mẹ

Hàng năm trước Ngày Nhớ Ơn Mẹ, các em học sinh Lớp 5 của tôi, được khuyến khích đọc một bài Học thuộc lòng hoặc viết một đoạn Văn ngắn về Mẹ, thay cho món quà hiện vật mà các em thường mua trao tặng mẹ.

Tất cả 25 học sinh đã viết về Mẹ mình với tiếng lời vui tươi, nũng nịu. Riêng Nguyễn Thị Thanh Thảo của chúng ta, khiến tôi lặng người khi đọc những dòng chữ ..." nhưng con lại mất mẹ mãi mãi và mãi mãi...(vì mẹ con chết rồi.).

Trong Ngày vui này, các bạn của em được ôm Mẹ và được Mẹ đáp lại bằng những nụ hôn, những vuốt ve, âu yếm, trìu mến. Thảo của chúng ta thì sao? "...hằng đêm con thường đốt nhang cho mẹ (mẹ có biết không?)".

Sáng nay, tôi và con trai của tôi tham dự buổi đi bộ được tổ chức hàng năm, quyên tiền cho Breast Cancer Research và nhớ về em,tôi đã âm thầm hợp lực cùng em, dâng lên mẹ em một lời cầu nguyện...giúp Thanh Thảo.

Xin gửi đoạn Văn của Thảo đến cùng thân hữu. Dù rằng những lỗi chính tả vẫn còn đó, nhưng tôi xin giữ nguyên bản, để tỏ lòng trân trọng tấm chân tình em đã dành cho Mẹ.

Kim Phượng

Tạp Ngâm Kỳ 3 - 雜吟其三 - Nguyễn Du - 阮攸

雜吟其三                Tạp Ngâm Kỳ 3
阮攸                        Nguyễn Du

漠漠秋光八月深    Mạc mạc thu quang bát nguyệt thâm
茫茫天氣半晴陰    Mang mang thiên khí bán tình âm
秋風高竹鳴天籟    Thu phong cao trúc minh thiên lại
零雨黃花布地金    Linh vũ hoàng hoa bố địa câm (kim)
遠岫寒侵遊子夢    Viễn tụ hàn xâm du tử mộng
澄潭清共主人心    Trừng đàm thanh cộng chủ nhân tâm
出門徐步看秋色    Xuất môn từ bộ khan thu sắc
半在江頭楓樹林。Bán tại giang đầu phong thụ lâm.

Dịch nghĩa:

Tháng tám cảnh thu già lặng lẽ
Khí trời mênh mang , nửa râm nửa nắng
Buji trúc cao gió thu thổi, tiếng sáo trời nổi lên
Hoa cúc sau trận mưa, rơi xuống rắc vàng trên mặt đất
Khí lạnh ở rặng núi xa thấm vào mộng người du tử
Nước đầm trong vắt như lòng chủ nhân
Ra cửa thong thả ngắm sắc thu
Thấy một nửa giải rừng phong mé đầu sông.

Dịch thơ:

Nét thu già im lìm tháng tám,
Trời nửa mờ nửa sáng mênh mang.
Gió thu trúc trổi sáo đàn
Sau mưa mặt đất trải vàng cúc hoa.
Hơi núi lạnh đêm xoa khách mộng,
Nước đầm trong lắng đọng lòng ai.
Thong dong thu ngắm cửa ngoài,
Rừng phong in nửa trải dài đầu sông.

Mailoc phỏng dịch
***
Các Bài Thơ Dịch:

Trung Thu

Tháng tám Trung Thu bóng nguyệt rằm,
Âm u khí hậu dưới trời râm.
Gió lay cành trúc du dương sáo,
Bông cúc sau mưa rớt rụng thầm.
Cái lạnh núi xa len giấc mộng,
Hồ thu trong vắt khách tri âm.
Cử ngoài ngắm cảnh trời Thu sắc,
Hiện nửa rừng phong sông nước thâm.

Mai Xuân Thanh
***
Tạp Ngâm Kỳ 3

Tháng tám hơi thu đã phủ đầy
Mênh mông cảnh sắc nắng cùng mây
Gió tây trúc hát vang trời vắng
Mưa tạnh đất vàng cánh cúc rây
Núi lạnh vào mơ người khách lạ
Đầm trong ví dạ chủ nhân nầy
Rời nhà thả bước nhìn thu toả
Phong ở đầu dòng chen chúc cây.

Quên Đi
***
Tạp Ngâm Kỳ 3

Tháng Tám mùa thu trọn vẹn là
Mênh mông tỏ sáng nửa mờ ra
Gió lùa ngọn trúc trời vang tiếng
Mưa tạnh cúc vàng đất ngợp hoa
Núi lạnh thấm hồn người lữ khách
Đầm trong tợ dạ chủ nhân ta
Hiên ngoài rảo bước màu thu ngắm
Phong chiếm đầu sông nửa dãy xa

Kim Phượng

Nén Thương

Bức ảnh gốc của chị Đặng Thị Nguyệt

Chị Đặng Thị Nguyệt, Cựu Học Sinh trường Kỹ Thuật Vĩnh Long, niên khóa 64 - 69.

Vào khoảng tháng 4 - 5 năm 2015, trước khi qua đời, Chị đã soạn sẵn một bức hình về trường cũ và một số hiện kim, với tâm nguyện nhờ thực hiện một phong ảnh khổ lớn, để quý Thầy Cô, các Bạn Hữu cùng chụp hình lưu niệm, trong ngày họp mặt.

Ngày 31 tháng 1 năm 2016, phu quân của Chị là anh Đỗ Đại Thanh Thủy và Ban Liên Lạc Kỹ Thuật Vĩnh Long đã hoàn thành ước nguyện của Chị Nguyệt.

Lẽ thường, sự lo lắng, làm vui lòng người sắp lìa đời, mọi người đều mong muốn thực hiện. Nhưng với chị Nguyệt thì ngược lại, chị nghĩ đến người ở lại trước khi sắp rời khỏi cuộc đời. Tâm nguyện ấy đã lay động trái tim tôi.

Không khỏi bồi hồi xúc động, tôi xin gửi đến Chị "Nén Thương", thay tấm chân tình của người cùng trường.

Nguyện cầu Hương Linh Chị được an lành.

***

Nén Thương

Nhang lòng thắp một nén thương

Mượn mây nhờ gió dẫn đường hiển linh
Về nơi đất mẹ quê mình
Qua lời khấn nguyện là tình gửi trao

Người hỡi im nằm huyệt đất sâu
Nghĩa trang gió lộng có vơi sầu
Bạn đời muôn thuở chàng Thanh Thủy
Thỏa ước vọng đầy Nguyệt khát khao
Vĩnh biệt ngàn thu phút lệ trào
Trối trăn tâm nguyện lúc chia xa
Với hình ảnh cũ thời thơ dại
Kỷ vật còn đây kẻ bạc phần
Vẫn mái trường xưa lối cổng này
Bảng đen phấn trắng bụi mù bay
Len trong nắng ấm hương xuân mới
Từ cõi xa xăm Nguyệt... hãy về

Để nghe rộn tiếng ngày tương ngộ
Và chốn non bồng được nghỉ ngơi

Kim Phượng

Thêm Một Trò Bịp: Mỹ phẩm Stem Cells

Trước khi nói về giá trị làm đẹp của mỹ phẩm stem cells, tưởng cũng nên tìm hiểu stem cells là gì.

Stem là phần giữa chính của một cây thảo, cây bụi hoặc cây gỗ từ rễ mọc lên, gọi là thân cây. Từ thân, lá và hoa mọc ra. Stem cũng có nghĩa là cái cuống của lá hoặc hoa quả nối với thân hoặc cành. Cell là tế bào, đơn vị nhỏ nhất của một chất sống có một hạt nhân.

Với cơ thể con người, Stem cells “ tế bào gốc” là những tế bào chưa phân biệt, có thể phân hóa ra cả hàng trăm loại tế bào để tạo thành các cơ quan bộ phận khác nhau, như tim, phổi, thận, não...

Có 2 loại tế bào gốc:

1. Tế bào gốc từ phôi (embryonic stem cells)

Phôi là sản phẩm của sự kết hợp giữa tinh trùng và trứng nữ ở tử cung trong 8 tuần lễ phát triển đầu tiên. Trong phôi có một nhóm tế bào gọi là tế bào gốc stem cells có khả năng tạo ra tế bào của tất cả các bộ phận trong cơ thể. Tiếc thay, chúng chỉ tồn tại trong dăm ngày ở phôi và cũng thấy có trong máu ở cuống rốn.

Khi tách ra từ phôi, nuôi dưỡng trong phòng thí nghiệm, các tế bào này vẫn có thể phân bào và vẫn có khả năng tạo ra cả trăm loại tế bào trưởng thành khác nhau cho các bộ phận cơ thể. Do đó chúng được mệnh danh là “tế bào gốc đa năng” pluripotent stem cells.

2. Tế bào gốc người lớn, non-embryonic “somatic” hoặc “adult” stem cells

Ðây là những tế bào hiện diện trong đa số bộ phận cơ thể người lớn, trẻ em và thai nhi như là trong máu, não bộ, ruột, da với khả năng được định trước. Chúng có thể tạo ra tế bào của bộ phận đó như là tế bào trong máu tạo ra hồng hoặc bạch huyết cầu, trong da tạo ra tế bào da, chứ không tạo ra các tế bào khác của cơ thể. Mới đây, các khoa học gia còn tìm thấy tế bào gốc người lớn trong nhau thai và cuống rốn thai nhi.

Khác với phôi tế bào gốc, tế bào gốc người lớn không nuôi dưỡng trong phòng thí nghiệm được.

Các khoa học gia cũng đã tìm cách tạo ra một loại tế bào gốc gọi là iPS induced pluripotent stem cell. Họ lấy bất cứ tế bào nào từ người lớn hoặc trẻ em, “phù phép” nhân di truyền, biến chúng thành loại tế bào tương tự phôi tế bào gốc, có khả năng tạo ra bất cứ loại tế bào nào trong cơ thể. Tuy nhiên đây mới chỉ là kết quả sơ khởi, chưa được áp dụng trong thực tế.

Vì phôi tế bào gốc có khả năng tạo ra bất cứ loại tế bào nào trong cơ thể, cho nên các nhà khoa học suy luận là có thể cấy tế bào gốc vào một bộ phận đang bị tổn thương. Tế bào đa năng này sẽ tạo ra một loạt tế bào mới của bộ phận đó. Sau khi ổn định, phát triển, chúng sẽ thay thế các tế bào tổn thương để làm nhiệm vụ của bộ phận đó. Chẳng hạn, khi tuyến tụy bị bệnh, không sản xuất được insulin để duy trì đường huyết bình thường, thì, nếu được cấy phôi bào gốc, tụy tạng sẽ hồi phục, lại tiếp tục sản xuất ra insulin.

Áp dụng phôi tế bào gốc trong trị bệnh hiện nay đang còn trong vòng nghiên cứu, thử nghiệm. Trên nguyên tắc, trị liệu này được cho là có thể áp dụng để chữa nhiều loại bệnh như bệnh tiểu đường, bệnh Parkinson, Alzheimer, thương tích thần kinh... Tuy nhiên, con đường nghiên cứu từ phòng thí nghiệm tới bệnh viện điều trị là một con đường dài, còn nhiều việc phải làm.

Trước khi áp dụng vào bệnh của con người, các khoa học gia phải nuôi dưỡng một loại tế bào thích hợp, tìm cách thử nghiệm các tế bào này, bảo đảm là an toàn ở súc vật trước khi dùng thử ở một số bệnh nhân tình nguyện. Nếu thấy hoàn toàn safe thì mới mang ra áp dụng rộng rãi.

Vả lại, ghép tế bào gốc không giống như uống mấy chục viên dược phẩm. Ta có thể ngưng thuốc khi có tác dụng ngoại ý, hóa chất sẽ phai nhạt dần, nhưng khi nhận stem cells thì chúng vẫn hiện diện trong cơ thể và ảnh hưởng sẽ kéo dài suốt đời. Ấy là chưa kể hệ miễn dịch người nhận còn phản ứng, không chấp nhận “sống chung” với tế bào mới, dù tế bào gốc này có thể là ân nhân cứu mạng hoặc tế bào gốc cũng có khả năng kích thích tạo ra mô bào, u bướu không muốn có. Lại còn vấn nạn lấy đâu ra tế bào gốc đa năng. Ở phôi ư? Lấy từ phôi sẽ hủy hoại phôi đó, trái với luật pháp và đạo đức, vì phôi cũng được coi như có sự sống như con người.

Vậy mà trên internet đã có cả trăm cả ngàn địa chỉ quảng cáo chữa bằng stem cells cho vô số bệnh như Alzheimer, chấn thương não, ung thư, tiểu đường, Parkinson, viêm khớp, bệnh thận, stroke thậm chí cả trong lãnh vực cải thiện sắc đẹp con người. Trong danh sách này, cơ quan FDA chỉ mới chấp thuận cho phép chuyển ghép stem cells từ tủy xương để điều trị ung thư máu bạch cầu leukemia. Lập trường của FDA là chỉ chấp nhận khi nào chuyển ghép stem cells được chứng minh là công hiệu và an toàn cho bệnh nhân. Hoặc các phương thức đang được nghiên cứu, đã xin phép và đã được FDA chấp thuận cho tiếp tục nghiên cứu.

Tại Hoa Kỳ, FDA có trách nhiệm điều hòa kiểm soát tất cả các phương tiện dùng để trị bệnh, từ dược phẩm tới dụng cụ y khoa, kỹ thuật trị liệu.

Trên đây là nói về stem cell trong việc điều trị bệnh, con đường đi tới cụ thể cũng còn hơi dài, có khi phải chờ cả vài chục năm nữa. Khoa học là vậy. Chậm nhưng chắc. Ấy vậy mà đôi khi còn xảy ra những rủi ro, những hậu quả không ước định được trước.

Còn stem cells trong mỹ phẩm thì sao?

Ðây là một đề tài đang được thảo luận rộng rãi khắp nơi vì trong thập niên vừa qua, danh từ stem cells đã trở thành một nhóm chữ có tính cách kỹ thuật, chuyên môn thời thượng trong kỹ nghệ sản xuất mỹ phẩm.

Stem cells xuất hiện trong tên của sản phẩm, trong danh sách thành phần cũng như lời “khuyến thị” khoe công dụng của mỹ phẩm.

Stem cells được các nhà sản xuất mỹ phẩm “phong” cho là lý tưởng để chống lại sự hóa già của lớp da.

Sản phẩm từ stem cells được nói gần nói xa là có thể kích thích để da tạo ra lớp da non và đảo ngược hiện tượng nhăn da.

Mà da nhăn là mối ưu tư lớn của con người, là chỉ dấu của sự già nua, là không còn vẻ đẹp mịn màng mũm mĩm tươi trẻ của thời kỳ nam thanh nữ tú. Và những người ưu tư đó vội vàng đi tìm thuốc tiên, tẩy xóa vết nhăn trên mặt, trên bụng, trên đôi bàn tay gầy guộc, khô cằn. Cosmetic stem cells ra đời qua kỹ thuật stem cells technology và trở thành một kỹ nghệ lớn với lợi nhuận thương mại cả nhiều chục tỷ mỹ kim. Tranh luận về thực hư, lợi hại của cosmetic stem cells giữa các nhà sản xuất mỹ phẩm cũng như giới tiêu thụ và khoa học gia chắc còn kéo dài. Ðọc hết nội dung các thảo luận này có khi mình lại hóa già trước khi có sự “đồng thuận” từ các phía. Người viết chỉ xin gửi tới bà con mấy ý kiến đáng suy nghĩ liên quan tới chuyện dài cosmetic stem cells.

Trên đây, có nói stem cell technology là vì, theo các nhà chuyên môn, mỹ phẩm không chứa stem cells con người hoặc stem cells thực vật mà chỉ dựa vào kỹ thuật nghiên cứu công dụng của phôi tế bào gốc. Vì, để sống sót và hoạt động được, theo Giáo Sư Bác Sĩ Jorg Gerlach, Ðại học Pittsburgh, stem cells cần được nuôi dưỡng bởi máu trong cơ thể hoặc với một chất dinh dưỡng đặc biệt, chứ không phải là bắt một nhúm stem cells bỏ vào một lọ dung dịch nào đó, tung ra thị trường để người mua thoa bôi khơi khơi lên da là da hết nhăn. Vì chúng đã chết hết rồi. Stem cells là tế bào sống, sẽ mau chóng bị tiêu hủy trong môi trường ẩm hoặc serum. Hơn nữa, cấu tạo của da rất kiên cố, đâu có thể để vật lạ xâm nhập dễ dàng như vậy.

Như vậy, theo các nhà chuyên môn, cosmetic stem cells trong mỹ phẩm da có thể được hiểu là:

1- Không có stem cells từ con người mà có thể là từ thực vật.

2- Các stem cells thực vật được lấy ra từ thân (stem) của thảo mộc, do đó chữ stem trong tế bào thảo mộc không đồng nghĩa với chữ stem cells trong cơ thể con người.

3- Ðây không phải là tế bào thực thụ mà chỉ là nước triết từ các tế bào thực vật được ép lấy ra rồi chế biến, cho vào mỹ phẩm.

Bác sĩ bệnh ngoài da Fredric Brandt cũng đồng ý là không có tế bào gốc trong bất cứ mỹ phẩm nào mà chỉ là những chất đạm và yếu tố tăng trưởng mà các stem cells thực vật sản xuất. Stem cells phải còn sự sống thì mới hoạt động được như một stem cells, chứ khi đã được thêm vào dung dịch mỹ phẩm thì chúng đã chết ngỏm củ tỏi rồi, đâu còn hoạt động được nữa.

Nhiều nhận xét khác cho hay, plant stem cells từ táo, dưa hấu, gạo làm sao mà kích thích được tế bào gốc trên da con người.

Tuy nhiên vì chúng từ thảo mộc mà ra, chúng có thể có vài tác dụng như các chất antioxidant, nhưng giá cả lại quá mắc so với thực phẩm ta dùng hàng ngày. Hơn nữa chắc nhiều người cũng không muốn da mình hấp thụ những tế bào lấy ra từ táo, từ dưa. Ngoài ra, plant stem cells hoạt động khác với human stem cells, không dễ gì mà đưa plant cells vào cơ thể con người để rồi hoạt động chung với tế bào người. Ðôi bên xa lạ, sẽ uýnh nhau chí tử.

Tiến Sĩ Bruno Bernard, một giám đốc của công ty mỹ phẩm Lancome, Pháp, chân thật thừa nhận rằng kem da “Absolue” do công ty Lancome sản xuất không có stem cells mà chỉ là nước triết táo được kỹ thuật stem cells chế biến thành mỹ phẩm. Khi bôi thoa, dung dịch này thay đổi môi trường chung quanh stem cells ở da, khiến chúng linh động hơn trong việc tạo ra tế bào mới, nhờ đó da nom trẻ trung, đầy đặn hơn.

Nghe cũng xuôi tai, vì mỹ phẩm thường đều mong muốn đạt được công dụng như vậy, là đã thỏa mãn ước muốn của giới tiêu thụ có nhu cầu làm đẹp rồi. Vì, theo FDA, mỹ phẩm chỉ là những sản phẩm được thoa, xịt lên một nơi nào đó của cơ thể để lau sạch, làm đẹp, tạo ra sự hấp dẫn hoặc thay đổi diện mạo bên ngoài mà thôi.

Và cuối cùng xin mời bà con đọc ý kiến của nữ tác giả và nhà nghiên cứu về mỹ phẩm Hoa Kỳ Paula Begoun, người được mệnh danh trên khắp thế giới là “Cosmetic Cop- Sen Ðầm Mỹ Phẩm” như sau:

“Các công ty mỹ phẩm đều quả quyết là họ đã lấy ra từ plant stem cells nhiều chất như peptides, biến chúng trở nên ổn định để có thể hành động y như stem cells và có ảnh hưởng lên tế bào gốc người lớn có sẵn trong da. Ðây là điều không tưởng bởi vì stem cells phải toàn vẹn để có thể hoạt động bình thường.

Dùng peptides hoặc chất liệu khác để tác dụng lên stem cells trong da đang được nghiên cứu nhưng cho tới nay các khoa học gia còn đang vò đầu tìm hiểu làm sao thực hiện được một cách an toàn.

Hiện nay, chưa có một công bố nghiên cứu khoa học chân chính nào kết luận là các chất triết từ stem cells thực vật có thể tác động lên stem cells trong da con người”.

Có người cho là các ý kiến này có vẻ hơi khắt khe thì phải. Vì dù không tác động lên tế bào gốc trong cơ thể, nhưng nếu thực sự công hiệu và đủ an toàn để tô điểm làm đẹp được diện mạo bề ngoài (?) của cơ thể thì người tiêu thụ cũng cảm thấy OK rồi. Có phải không, thưa bà con cô bác.

Bác Sĩ Nguyễn Ý Ðức

Kim Phượng sưu tầm